آشنایی با کاخ اردشیر بابکان

0

کاخ اردشیر بابکان از جاذبه های تاریخی و گردشگری شهرستان فیروز آباد است که در دوران “اردوان پنجم” واپسین پادشاه اشکانی به دست اردشیر بابکان بنیانگذار سلسلهٔ ساسانی در سده 3 میلادی ساخته شده است.

این کاخ روی سکوی بزرگی به شکل مربع قرار گرفته است. در وسط این سکو بنای مربع شکلی ایجاد و در فراز آن، چهارطاقی بزرگی با دهانه های 11 متر و پایه های 5 متر ساخته شده است. به این ترتیب، ایجاد چنین گنبدی روی یک پلان مربع از ویژگی های بارز این اثر محسوب می شود، زیرا قدیمی ترین گنبدها در دنیا روی پلان مدور ایجاد شده اند و استفاده از پلان مربع توسط ایرانیان در زمان اشکانیان ابداع شد. این کاخ که یکی از کاخ های ییلاقی اردشیر بابکان بوده، از سنگ، گچ و ملات ساخته شده است، در حالی که در بسیاری از آثار دیگر مانند تخت جمشید از سنگ های یکپارچه  استفاده می شد.

گردشگران در حال بازدید از کاخ اردشیر بابکان و محوطه بیرونی آن

یکی دیگر از ویژگی های بارز این اثر تاریخی استفاده از شیوه فیل پوش یا گوشواره روی پلان مربع است که برای نخستین بار در فیروز آباد به کار رفته است. در واقع، زمانی که استفاده از پلان مربع در زمان اشکانیان آغاز شد به دلیل این که ایرانیان می خواستند دایره گنبد را روی پلان سوار کنند و چهار گوشه آن خالی می ماند، اقدام به گوشه سازی کردند تا گنبد معلق نماند. به این ترتیب، از گوشواره هایی به شکل فیل پوش یا خرطومی برای گوشه سازی استفاده کردند که بعدها در دوره اسلامی به صورت سه کنج تغییر یافت.

بنای کاخ اردشیر با حدود 23 متر ارتفاع از سه بخش تشکیل شده است؛ یک بخش آن ایوانی دارد که 4 تالار به آن عمود شده اند. همچنین یک پلکان در این کاخ وجود دارد که به برکه ای جلوی کاخ مربوط می شود و بخش دیگر بنا، حیاطی است با 2 ایوان و 2 تالار در اطراف آن که ورودی اصلی بنا هم محسوب می شود.

نقاشی کاخ اردشیر بابکان اثر اوژن فلاندن

این کاخ دارای تالارهایی تو در تو است و با گذشت 1800 سال، گچ بری بخش بالای دیوارهای درونی آن همچنان بدون آسیب مانده است. در ضلع شرقی کاخ، 4 ساختمان گنبدی شکل سترگ وجود دارد، این گنبدها به وسیلهٔ فیل پوش بالا رفته که مشابه آن در قلعه دختر (قلعه اردشیر) دیده می شود. قسمتی از نوک سقف گنبدها در دایره ای به قطر 1 متر باز است.

در ضلع شمالی بیرون از دیوار کاخ نیز چشمه ای گوارا از دل خاک می جوشد و استخری طبیعی جلوی این چشمه پدیدار شده است. رودی از کنار دیوار شرقی کاخ گذر می کند که زمینه ساز آبادانی شهر گور و کاخ ساسانی بوده است. به دلیل قرار داشتن این کاخ در کنار چشمه «قمپ آتشکده» آن را “آتشکده فیروزآباد” نیز می نامند.

کمی بالاتر از کاخ آتشدانی برای برگزاری آیین های دینی وجود دارد. وجود چهار عنصر طبیعی آب، باد، خاک و آتش برجستگی ویژه ای را به این منطقه بخشیده است.

کاخ اردشیر بابکان اثر ژان دیولافوا

این کاخ به همراه “قلعه دختر” و “منار شهر گور” از آثار تاریخی باارزش شهر فیروز آباد است، با وجود ارزش و اهمیت تاریخی زیادی که دارد و حتا بحث تهیه پرونده ثبت جهانی آن نیز مطرح شد؛ اکنون شرایط مناسبی ندارد و با توسعه روستایی که در نزدیکی اش قرار دارد، تعداد زیادی قبر در فاصله کمتر از 10 متری کاخ وجود دارند. هرچند دفن مردگان از سال ها پیش در این محل انجام می شد، اما به دلیل مشخص نشدن مالکیت زمین های اطراف کاخ هم چنان درگذشتگان روستا در حریم کاخ اردشیر بابکان دفن می شوند.

گفتنی است؛ کاخ اردشیر بابکان در 10 کیلومتری شهر فیروزآباد و حدود 100 کیلومتری جنوب شرقی شیراز واقع شده است.

نظر خود را بیان کنید