شهر زیر زمینی نوش آباد (اویی)

0

شهر زیر زمینی نوش آباد در شمال شهر کاشان و در غرب شهر آران و بیدگل و در 10 کیلومتری کاشان قرار دارد. این مجموعه دارای قدمت 1500 ساله است و به دوره ساسانیان باز می گردد.

شهر زیر زمینی اویی زیر بافت قدیم نوش آباد قرار دارد که تا سطح کنونی شهر نیز ادامه دارد. این شهر در سال 1383 توسط یکی از اهالی نوش اباد که مشغول حفر یک چاه در منزل شخصی خود بود به صورت اتفاقی کشف شد. ورودی اصلی این شهر هنوز پیدا نشده و برای ورود به آن یک آب انبار که در مجاورت شهر زیر زمینی است استفاده می شود. این شهر از جاذبه های تاریخی و گردشگری استان اصفهان به شمار می رود و به تازگی به یکی از قطب های اصلی گردشگری در این استان تبدیل شده است.

شهر زیر زمینی

این اثر با شماره 2015-19/2/1377 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

ریشه یابی اویی

اوی در گویش کاشانی به معنی آهای است. اهالی منطقه میگویند به لحاظ تو در تو بودن و تاریک بودن شهر زیر زمینی در قدیم افراد برای پیدا کردن یکدیگر با صدای بلند با کلمه (اوی) همدیگر را صدا میزدند. همچنین گفته میشود هنگام حفر شهر زیر زمینی، وقتی دلو پر از خاک میشده مقنی فریاد میزده (اوی)و فردی که مسئول بالا کشیدن دلو بوده است با شنیدن اوی متوجه میشده که دلو از خاک پر شده و آن را بالا میکشید. به این دلیل این تونل‌ های پیچ در پیچ شهر زیر‌زمینی به اویی معروف شده است!

مشخصات شهر زیر زمینی اویی

وسعت این اثر باستانی از عمق چهار متری شروع شده و تا عمق 16 متری ادامه دارد. بنا به شواهد موجود و گفته شهروندان کهنسال، شهر زیر زمینی اویی تا غار ریس در شهر سبز نیاسر از توابع شهرستان گسترش داشته است. آثار معماری بدست آمده تاکنون در سه طبقه، شامل راهرو های باریک به همراه اتاق های چهار گوش با طاقچه های ایجاد شده در دیوارهاست و ارتباط بین طبقات بوسیله چاه های عمودی حفر شده با عمق پنج تا هفت متر است که با توجه به آثار و شواهد بدست آمده، تاریخ ایجاد معماری دست کن نوش آباد به دوره ساسانی می رسد. نوش آباد همچون دیگر شهرهای این منطقه از مناطق قدیمی ایران بشمار می‌آید. اما آنچه که شهر نوش آباد را بر سر زبان‌ها انداخته وجود شهر زیر زمینی در آن است که بسیاری از علاقه مندان به تاریخ، هنر و باستان شناسی را به آنجا کشانده است.

ورودی شهر زیر زمینی نوش آباد، راهرویی باریک به اندازه یک نفر است، زمانی که به داخل شهر وارد شوی، بوی خاک مرطوب به مشام می‌رسد. دالان ‌های تنگ با ارتفاعی کمتر از یک انسان ایستاده، تو را به بخش‌ های داخلی شهر می‌ رسانند. فضا های در نظر گرفته شده برای شهر در حد فضا های ضروری است و سیستم تهویه‌ آن بر اساس اختلاف فشار هوا با سطح زمین کار می‌کند که گردش و تصفیه هوا برای تنفس در آن را امکان پذیر می سازد. اتاق های کوچک ‌به ابعاد دو متر در دو متر، سرویس‌های بهداشتی ابتدایی، فضاهای پناهگاهی، تونل‌های ارتباطی و تهویه هوا و چاه‌های آب از جمله‌ فضاهای این شهر زیر زمینی است.

می گویند، در زمان حمله‌ مغولان از این شهر بطور گستره‌ای استفاده می‌شده است. اگرچه بسیاری از جزییات شهر در اثر نفوذ سیلاب و مرور زمان نابود شده اند ولی سفالینه‌ های پیدا شده به یک هزار و 800 سال پیش و زمان ساسانیان برمی‌ گردد و تا زمان قاجاریه مورد استفاده بوده است. به مرور زمان و استفاده نکردن‌، این شهر بدست فراموشی سپرده شد و به علت نفوذ سیلاب نشانه ‌های این شهر نابود شده بودند.

شهر زیر زمینی

شهر زیر زمینی نوش آباد (اویی)

تاریخچه و ساختار دفاعی شهر

کاوش‌ها نشان می داد که این شهر زیر زمینی در دوره‌های مختلف از باستان تا دوره اسلامی مورد استفاده قرار میگرفته  و بیش از 50 شیء سالم مثل سفالینه‌ های مربوط به دوره ساسانی تا قاجار از این مکان‌ها به دست آمده است.

این مجموعه که به‌ صورت دست‌کن زیر بافت شهر نوش آباد به‌ صورت مجموعه‌ ای از اتاق‌ها، راهروها، چاه‌ ها و کانال ‌های متعددی در 3 طبقه ایجاد شده است. بر دیواره‌ های آن آثار برخورد لبه شیء تیز دیده میشود و با توجه به‌سختی جنس زمین این منطقه، باستان‌شناسان این فرضیه را مطرح کرده‌اند که وسایلی که برای حفاری استفاده میشده، باید از جنسی شبیه الماس برخوردار بوده باشد.

در دهانه هر چاهک تعدادی قلوه سنگ و یک تخته سنگ به اندازه دریچه چاهک دیده می شود که در مواقع احساس خطر یا ورود هوای آلوده یا دود به طبقات با تخته سنگ دریچه را مسدود  کرده و یا اگر دشمن قصد ورود به فضاها را داشته با سنگ‌ها که حکم وسایل و ابزار دفاعی را داشته بر سر مهاجمین میکوبیدند.

طبقه اول این اثر در عمق 4‌متری و طبقه سوم در عمق 18‌ متری از سطح زمین ساخته شده است و ارتفاع هر طبقه حدوداً 180‌ سانتیمتر است. وسعت این مجموعه هنوز به‌درستی مشخص نیست و باستان‌شناسان احتمال میدهند که این شهر تا 15 هزار متر مربع وسعت داشته باشد.

اتاق ‌ها را با ارتفاع 180 سانتی متر و با ابعاد مختلف برای اسکان موقت حفاری کرده‌ اند. در بدنه اتاق ‌ها تعدادی طاقچه مشاهده میشود. اتاق‌ ها به شکل تو در تو و با راهرو های زاویه دار که دید مستقیم را با فضای بعدی از بین میبرد، ساخته شده است.

در 20 سانتیمتری زیرسقف و به فاصله یک‌ متر در تمام بدنه اتاق ‌ها حفره ‌هایی برای قرار دادن چراغ‌ های پیه‌ سوز جهت تامین روشنایی فضا ها تعبیه شده است؛ چندین پیه سوز به دست آمده با قدمت 700سال حکایت از این ماجرا دارد و کارشناسان معتقدند این نوع معماری با این شکل ساختاری در جهان منحصر به فرد است.

در بدنه دیوار اتاق‌ها و در بعضی از آنها چاهک ‌هایی مشاهده میشود که به سختی میتوان وارد آن شد. ارتفاع این چاهک‌ها 3 تا 5 متر است که راه ارتباطی به طبقات بعدی است.

راه‌ های ورودی به طبقات بعدی طوری حفاری شده که هر کس قصد ورود به فضاها را دارد ناگزیر باید از پایین به بالا حرکت کند که قدرت دفاعی افراد مهاجم را به صفر میرساند و این ساختار دفاعی به‌گونه‌ ای است که تسلط کافی را برای مقابله با دشمن فراهم میکند.

شهر زیر زمینی

شهر زیر زمینی نوش آباد (اویی)

پدافند غیر عامل

مردم ایران به خاطر وضعیت جغرافیایی خاص کشور و قرار گیری شان در مسیر روندگان به غرب و شرق هر از چند گاهی مورد تجاوز و تاخت و ‌تاز اقوام مختلف قرار می گرفتند و چاره ای نداشتند جز آنکه علاوه بر ساختن دیوار و قلعه و ارگ و حصار، دست به دامان شهرهای زیرزمینی یا همان پدافند غیرعامل شوند. شهر زیر زمینی نوش آباد کاشان، نمونه ای بی نظیر از پدافند غیر عامل است. استتار در برابر دشمنان خارجی، مهم ترین هدف سازنده گان این شهر عجیب و دیدنی است.

نظر خود را بیان کنید